अनन्त पुण्यको पर्व अक्षय तृतीया भोलि : के गर्ने, के नगर्ने?

काठमाडौं, वैशाख ६ । हिन्दू पञ्चाङ्गका अनुसार भोलि वैशाख शुक्ल तृतीया अर्थात् अक्षय तृतीया । यो वर्षको यस्तो महायोग हो, जहाँ गरिएको सानो सत्कर्मको फल पनि 'अक्षय' (कहिल्यै नाश नहुने) हुन्छ ।

ज्योतिषीय र आध्यात्मिक दृष्टिले यो दिनलाई 'अक्षय' मानिन्छ, जसको अर्थ हो– यस दिन गरिएका सत्कर्म र पुण्यको फल कहिल्यै नाश हुँदैन। भोलि साेमबार परेको यो महायोग भगवान् विष्णु र माता लक्ष्मीको विशेष कृपा प्राप्त गर्ने वर्षभरिकै सबैभन्दा उत्तम अवसर हो। यसै दिन त्रेता युगको प्रारम्भ भएको र भगवान् विष्णुले परशुराम अवतार लिएकाले यसलाई परशुराम जयन्तीका रूपमा पनि विशेष महत्त्वका साथ लिइन्छ।

अक्षय तृतीयाको सुरुवात बिहानैको पवित्र स्नान र उपासनाबाट गर्नु शास्त्रसम्मत मानिन्छ। भोलि सूर्योदयभन्दा अगाडि नै उठेर पवित्र नदी, कुण्ड वा घरमै गंगाजल मिसाएको जलले स्नान गर्नाले शरीर र मन शुद्ध हुन्छ। स्नानपश्चात् उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर पूजा गर्दा जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा र आरोग्य प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। यो तिथि 'स्वयं सिद्ध मुहूर्त' भएकाले भोलि कुनै पनि शुभ कार्य, नयाँ व्यवसायको थालनी वा विवाहका लागि विशेष साइत हेरिरहनु पर्दैन।

यस पर्वको सबैभन्दा विशिष्ट र मौलिक परम्परा भनेको 'सातु र सर्वत' को दान हो। चर्को गर्मीको समयमा शरीरलाई शीतलता र ऊर्जा प्रदान गर्ने जौको सातु तथा सख्खर, अलैंची र ल्वाङ मिसाइएको चिसो सर्वत आजका दिन सेवन गर्नु र अरूलाई दान गर्नु अत्यन्तै पुण्यदायी मानिन्छ। शास्त्रहरूमा उल्लेख भएअनुसार आजको दिन जलपूर्ण कलश र अन्न दान गर्ने व्यक्तिले कहिल्यै दरिद्रता भोग्नु पर्दैन। यसका साथै, पितृहरूको उद्धारका लागि पनि यो दिन विशेष मानिन्छ। भोलि पितृहरूको नाममा जल दान गर्दा वा तर्पण दिँदा पितृदोषबाट मुक्ति मिल्नुका साथै वंशको उन्नति हुने धार्मिक विश्वास छ।

आर्थिक समृद्धिका लागि अक्षय तृतीयाको विशेष महत्त्व रहेको छ। यस दिन सुन, चाँदी, तामा वा अन्य बहुमूल्य धातु खरिद गरेर घर भित्र्याउँदा माता लक्ष्मीको स्थायी वास हुने र घरमा कहिल्यै धन-धान्यको अभाव नहुने विश्वास गरिन्छ। यदि महँगा धातु किन्न सम्भव छैन भने पनि नयाँ माटोको घैँटो (कलश), जौ वा लक्ष्मी-गणेशको तस्बिर किनेर ल्याउनु पनि उत्तिकै फलदायी हुन्छ। साँझको समयमा घरमा दीप प्रज्वलन गरी माता लक्ष्मीको 'अष्टलक्ष्मी' स्वरूपको विशेष आराधना र "ओम श्री महालक्ष्मीय नमः" मन्त्रको जप गर्नाले परिवारमा सुख, शान्ति, वैभव र सन्तान सुखको आशीर्वाद प्राप्त हुन्छ।

यद्यपि, यस्तो पावन दिनमा केही कार्यहरू भने वर्जित गरिएका छन्। अक्षय तृतीयाको दिन घरमा क्रोध, कलह वा झगडा गर्दा माता लक्ष्मी रुष्ट हुने र घरमा नकारात्मकता भित्रिने भएकाले शान्त र प्रसन्न रहनुपर्छ। याे दिन ऋण लेनदेन गर्नाले आर्थिक बोझ लामो समयसम्म रहने खतरा हुन्छ। त्यस्तै, फलाम, प्लास्टिक वा कालो रङ्गका सामानहरू खरिद गर्नु अशुभ मानिन्छ। आध्यात्मिक साधनाको दिन भएकाले माछा-मासु, मदिरा जस्ता तामसिक भोजनबाट टाढै रहेर पूर्ण रूपमा सात्विक आहार र व्यवहार अवलम्बन गर्नु नै कल्याणकारी हुन्छ। भोलिको यो पवित्र महायोगलाई सदुपयोग गर्दै निस्वार्थ भावले सेवा र दानमा लाग्न सके यसले जीवनमा कहिल्यै नघट्ने खुसी र समृद्धि दिलाउने निश्चित छ। 

तस्विर : एआइ